Więcej >>

Z cyklu : śWIADOMOśCI NIGDY NIE ZA WIELE.

Drodzy, Najmilsi

CZY NIE JEST TO TEMAT DO OTWARTYCH ROZMóW ? HOMILII, WYSTAPIEń POUCZEń ?...

Zachęcam nie tylko do wnikliwego przeanalizowania tematu ale odniesienie go do swojej sytuacji i sytuacji politycznej w Polsce. „Legalny” terroryzm medialny przy kierowniczej roli postkomunistów nadal dla swoich celów zniewalają Polaków.

Najbardziej polska będzie zorganizowana do obrony jeżeli sam w sobie będziesz zorganizowanym świadomością, która daje mądrość. Czytaj wiec Drogi czytelniku aby być mądrym. Niech dopełnienie lustracji zerwie wszelkie kajdany niewoli a wybory przyniosą Polsce ludzi o czystych sercach i sumieniach, wiedzy, prawdzie, trosce najpierw o Ojczyznę Polskę Silna Bogiem, Polskę Serc Polaków.

SZCZEść BOżE

Piotr Zabielski z Calgary

www.rodzinywyborcow.net

ROZUMIENIE I PRZYCZYNY MOBBINGU

Mobbing - znane juz dawniej pojecie, stosowane przez naukowców dla opisania agresywnego zachowania dzikich zwierzat, z poczatkiem lat osiemdziesiatych XX wieku znalazlo nowe zastosowanie. W nowym znaczeniu uzyl go szwedzki lekarz i psycholog Heinz Leymann, od wielu lat zajmujacy sie problemem przemocy psychicznej w miejscu pracy. Slowo mobbing pochodzi od angielskiego Mob - tlum, motloch, tluszcza i oznacza tyle, co - napadac na kogos, zaczepiac, nagabywac, atakowac. Mobbing to cos wiecej niz tylko zla atmosfera w pracy, cos o wiele gorszego niz okazjonalne niesprawiedliwe traktowanie czy zlosliwa plotka. Zjawisko to opisywane jest takze rzadziej jako harassment (nekanie) bullying (tyranizowanie) lub ganging up on someone-(sprzysieganie sie przeciwko komus).Pojecie bullying zawiera w sobie elementy grózb i przemocy fizycznej. Mobbing to rodzaj terroru psychicznego, stosowanego przez jedna lub kilka osób przeciwko (przewaznie) jednej osobie.

Represjonowanie pokrzywdzonej osoby, rzadziej grupy osób trwa dlugo - miesiace a nawet lata. Maltretowanie psychiczne powtarza sie Systematycznie zas osoba maltretowania pozbawiona jest mozliwosci obrony. W tej sytuacji bezradnosci i bezsilnosci pozostaje tak dlugo, jak dlugo utrzymuja sie dzialania mobbingowe w jej kierunku. Zródla amerykanskie, przeciwnie niz profesor Heinz Leymann, wykluczaja z dzialan mobbingowych wszelkie sposoby przemocy i nekania psychicznego, które powstaja na tle rasowym i seksualnym. Z przemoca psychiczna mamy do czynienia tam, gdzie ludzie przebywaja ze soba w grupie przez dluzszy czas - w szkole, wyzszej uczelni, w miejscu pracy, w stowarzyszeniach i wspólnotach a takze- w rodzinie. Celem sprawcy jest zepsucie opinii ofiary i zaszkodzenie jej w sposób, który pozwoli wyeliminowac ja z pozycji, jaka zajmuje. Stopniowo niszczy sie jej reputacje, zaburza i niszczy sie jej stosunki miedzypersonalne, wplywa sie negatywnie na jakosc wykonywanej przez nia pracy. Trwajacy dlugo spór powoduje wreszcie zaburzenia zdrowotne i prowadzi do róznych chorób. Jest to proces, który przebiega etapami a w fazach bardziej zaawansowanych nie daje poszkodowanemu zadnych szans aby sam, bez fachowej i zyczliwej pomocy mógl wydostac sie z blednego kola szykan i przesladowan. Narzedzia jakimi posluguje sie mobbing to szykany, zwodzenie, podstep i intryga, klamstwa, plotki, oszczerstwa, zachowania sadystyczne. Ich wystapieniu sprzyja taka organizacja pracy, gdzie osobe traktuje sie instrumentalnie; tam, gdzie popelnia sie blad kapitalizmu pierwotnego- kiedy czlowiek zostaje potraktowany jak jeden ze srodków produkcji, jako narzedzie, „a nie- jak to odpowiada wlasciwej godnosci jego pracy- jako podmiot i sprawca”.Pracownik nie ma tu nic do powiedzenia, przelozony nie liczy sie z jego opinia, zas wartosc podwladnego ocenia co najwyzej na podstawie jego wydajnosci pracy. Pojecie bullying Leymann proponuje zarezerwowac dla opisania zjawisk przemocy w szkole, w grupach dzieci i mlodziezy, gdzie poza agresja psychiczna wystepuja akty przemocy fizycznej, która w przypadku mobbingu jest spotykana bardzo rzadko.

W Krajach Unii Europejskiej za ofiary przesladowan w miejscu pracy uwaza sie okolo 8% osób. Badania, przeprowadzone dla Unii Europejskiej przez Fundacje Dublinska wykazaly, ze w róznych krajach unii Europejskiej mobbingowi w miejscu pracy w ciagu ostatnich 12 miesiecy poddanych zostalo okolo 12 milionów osób. Wedlug danych uzyskanych z niemieckich organizacji pracowniczych i zwiazków zawodowych obecnie okolo 1,5 miliona Niemców przezywajacych codziennie nekanie psychiczne w miejscu pracy uznano za ofiary mobbingu.

Rozróznienie terminów mobbing i konflikt U podstaw mobbingu lezy zawsze konflikt. W zyciu zawodowym, tak jak i w zyciu prywatnym konflikty sa na porzadku dziennym. Pod pojeciem konfliktu rozumie sie wszelkie zderzenie sprzecznych dazen zbiorowych lub indywidualnych prowadzace badz do ich uzgodnienia, badz do unicestwienia jednego z tych dazen. Do zaistnienia konfliktu wystarczy tez przekonanie stron o istnieniu takiej sprzecznosci i o tym, ze zaspokojenie aspiracji jednej ze stron konfliktu moze sie odbywac jedynie kosztem drugiej.

W przypadku mobbingu przyczyn konfliktu zaczyna sie upatrywac nie w sprzecznosci dazen czy interesów ale w okreslonej osobie. Przestaje byc mozliwe rozwiazanie takiego konfliktu na drodze negocjacji, uzgadniania dazen.

W przypadku konfliktu, zaangazowane strony -partnerzy, maja znaczacy stopien kontroli nad rozwojem wydarzen. Przy takim ukladzie sil strony sa pewne, ze niezaleznie, która z nich wygra, druga ze stron nie straci wszystkiego. Dzieje sie tak nawet jesli konflikt dotyczy ukladu przelozony-podwladny. W przypadku mobbingu jedna ze stron -ofiara -to osoba „slabsza”, bedaca w relacji zaleznosci, podleglosci w stosunku do przesladowcy. Osoba poddana mobbingowi nie ma mozliwosci obronienia sie przed nim. Zjawisko przestaje istniec w momencie ustania relacji zaleznosci a wiec w chwili odejscia osoby nekanej z miejsca pracy. Konflikt trwa zazwyczaj krótko zas obie strony sa zainteresowane jego rozwiazaniem. W przypadku mobbingu ta podleglosc trwa dlugo, narasta z czasem, zas przesladowania nasilajac sie wywieraja destrukcyjny wplyw na psychike i osobowosc podwladnego. Konflikt, nie rozwiazywany lub rozwiazywany zle zaburza wspólprace miedzy czlonkami organizacji. Wywolac moze pokuse odwolania sie do autorytarnych metod zarzadzania lub powstania solidarnosci grupowej skierowanej przeciw innym czlonkom organizacji. Wedlug Daniela Dany „niekontrolowane konflikty sa jednym z najwiekszych, ale i najmniej docenianych zródel wzrostu kosztów organizacyjnych. Szacuje sie, ze w ponad 65%przypadków spadek wydajnosci I jakosci pracy jest spowodowany napieciami w stosunkach miedzy pracownikami a nie brakiem kwalifikacji czy motywacji do pracy”. W przeciwienstwie do konfliktu, który, madrze zarzadzany, moze byc zjawiskiem konstruktywnym, motywujacym do dalszych dzialan, wplywajacym

korzystnie na rozwój jednostki organizacyjnej a takze czesto motywujacym strony konfliktu, mobbing ma jeden cel. Jest nim ponizenie, odarcie z godnosci i wyeliminowanie ofiary z zajmowanej przez nia pozycji.

Przyczyny mobbingu

Wymienia sie nastepujace grupy przyczyn sprzyjajacych wystapieniu umobbingu: przyczyny spoleczne, cechy zarzadzajacego organizacja, szczególna pozycja spoleczna ofiary mobbingu.

Z przyczyn spolecznych sprzyjajacych wystapieniu tej patologii zarzadzania wymienia sie bezrobocie, stale zagrozenie utrata pracy i sklonnosciami, swiadomego takiego faktu przelozonego, do zmuszania podwladnych do wykonywania wszelkich polecen. Przyczyna uczucia niepewnosci pracownika moze stac sie zatrudnienie go na czas scisle okreslony, na umowy zlecenia lub umowy o dzielo, nie dajac mu poczucia pewnosci, stabilnosci i bezpieczenstwa. Przyczyn mobbingu upatruje sie w sztywnych strukturach spolecznych,

umozliwiajacych sprawowanie wladzy z pozycji sily. Sprzyjaja jego wystepowaniu organizacje o skostnialym, zhierarchizowanym sposobie zarzadzania. Takze organizacyjny nieporzadek i nieporadne, niekonsekwentne czy niekompetentne zarzadzanie stanowia dobry grunt dla wystapienia zjawiska mobbingu. Typowe negatywne cechy organizacji, w której obserwowac mozna zjawisko przemocy psychicznej to- nie obsadzone stanowiska, malo czasu dla wykonania pilnych zadan, skostniala hierarchia i niedorzeczne, bezsensowne polecenia wydawane podwladnym. To takze obarczenie pracownika duza odpowiedzialnoscia, przy równoczesnym ograniczeniu mu mozliwosci podejmowania decyzji oraz niedocenianie dzialan podwladnych. Zla atmosfera w miejscu pracy, brak kolezenskich zachowan, mozliwosci uzyskania wsparcia od wspólpracowników daja pracownikowi poczucie zagrozenia,niepewnosci i zwiekszaja ryzyko zaistnienia mobbingu w grupie. Czesto winna jest polityka firmy-milczaca zgoda na zarzadzanie przez mobbing - wiazacy sie z najwiekszymi spolecznymi, zdrowotnymi , czy wreszcie

ekonomicznymi kosztami sposób zarzadzania przez wywieranie nacisku na wszystkich tych pracowników, którzy odwaza sie miec inne zdanie niz zarzadzajacy organizacja.

Kolejnym czynnikiem sprzyjajacym wystapieniu tego zjawiska jest charakterystyczny zespól cech, które posiada kierujacy instytucja. Opisano kilka typów osobowosci „przelozonego - oprawcy”. Dla czesci z nich szykanowanie pracownika jest sposobem na odwrócenie uwagi od wlasnej niekompetencji.

„Portret psychologiczny” dreczyciela: to osoba o wyolbrzymionym poczuciu wlasnej wartosci, przeceniajaca swoje umiejetnosci i swoja wiedze. Przekonana o wlasnych zdolnosciach nie przyjmuje krytyki ze strony innych. Wszelkie uwagi ignoruje lub reaguje na nie z wsciekloscia i zloscia. Osoba, która odwazyla sie miec odmienne od niego zdanie traktowana jest jak

najwiekszy wróg. Taka osoba moze spodziewac sie, ze bedzie przez przelozonego szykanowana i niszczona. Ale osoby ulegle równiez nie moga czuc sie bezpieczne. Choc szef traktuje je jak swoja swite i klake, i spodziewa sie od nich akceptacji dla wszystkich swoich decyzji, nie ufa on nikomu. Chce takze doprowadzic do tego, aby osoby, bedace jego podwladnymi nie ufaly takze sobie nawzajem. Daje do zrozumienia, ze ma w grupie pracowników swoich informatorów- osoby które czerpia korzysci i nagradzane sa za lojalnosc-taka, jak on-przelozony ja rozumie. Zazdrosc i zawisc w miejscu pracy, doprowadzenie do niskiej samooceny nekanego pracownika, a z czasem niska jego ocena przez kolegów, którzy takze zaczynaja brac udzial w przesladowaniu i psychicznym terroryzowaniu, pozwalaja zarzadzajacemu przywrócic swój blask lub utrzymac opinie najlepszego. Konkurencja potencjalna lub tylko domniemana zostaje przez charakteropatycznego przelozonego zdominowana i unieszkodliwiona. Rzadko odczuwa on z tego powodu wyrzuty sumienia. Osoba poszkodowana znika bowiem z jego pola widzenia a sytuacja w zakladzie pracy „normalizuje sie”. Niemieccy psychologowie, analizujac cechy charakteru menedzerów duzych niemieckich przedsiebiorstw, które w latach ‘90 dwudziestego wieku znalazly sie na skraju bankructwa, stwierdzili, ze choc zarzadzajacy byli osobami dynamicznymi i przebojowymi, byli takze niezdolni do wspóldzialania.

Ogarnieci zadza wladzy znajdowali przyjemnosc w ponizaniu podwladnych i ich przesladowaniu, cierpieli na manie wielkosci, czesto podejmujac decyzje grozne dla przyszlosci firmy. Specjalisci w dziedzinie zarzadzania opisuja klopoty autokratów, którzy nie potrafia zarzadzac wiekszymi przedsiebiorstwami. Zarzadzajacy w ten sposób maja problemy z pozyskiwaniem pracowników, zas od delegowania uprawnien i wladzy wola oni dominacje nad podwladnymi. Od kompromisu i ugody wola grozbe i wymuszenie posluszenstwa. Czerpia oni satysfakcje z wykorzystywania podwladnych. W badaniach Leymanna zródlem dzialan mobbingowych w 44% przypadków sa wspólpracownicy, w 37% przelozeni, w 10% równoczesnie wspólpracownicy i przelozeni a w 9% przypadków podwladni. Dane te róznia sie znacznie od tych, cytowanych przez B.Maciejewska.Z materialów tych wynika, ze przesladowca w 81% przypadków jest przelozony, w 14% równy ranga, zas w 5% podwladny. Trzecim z wymienianych czynników jest szczególna pozycja spoleczna ofiary. Dla wystapienia zjawiska terroru psychicznego wystarczy czesto fakt, ze osoba ma inny kolor skóry, wywodzi sie z innego kregu kulturowego lub jest innej narodowosci. Powodem do dyskryminacji moze stac sie takze orientacja seksualna albo inna niz prezentowana przez przelozonego czy wspólpracowników hierarchia wartosci albo przekonania religijne. Czesciej przesladowane sa osoby niepelnosprawne. Bardziej narazeni na mobbing sa takze mezczyzni pracujacy w sfeminizownych zawodach lub kobiety w zawodach uznawanych za typowo meskie. Wyniki badan nie pozwalaja jednoznacznie wskazac na cechy psychiczne osoby poszkodowanej . Wplyw roli cech charakteru i osobowosci ofiary na wystapienie mobbingu ocenia sie na mniej niz jeden procent.

Cechy wyrózniajace mobbing

Wyróznia sie 45 cech-kryteriów, pozwalajacych rozpoznac mobbing . I choc slowa krytyki dotyczace pracy czy zycia rodzinnego potrafia bardzo zranic to jednorazowego faktu wystapienia takiej krytyki nie mozna nazwac mobbingiem.Podobnie polecenie lekarzowi, specjaliscie sortowania i porzadkowania przez wiele godzin starej dokumentacji medycznej, historii

chorób, jesli jest tylko jednorazowym epizodem- ma na celu jego zranienie I upokorzenie, ale nie moze byc uznane za mobbing. O mobbingu mówic mozna dopiero wówczas, gdy podobne sytuacje powtarzaja sie wielokrotnie, systematycznie, przez dluzszy czas. Ponizej wymieniono 45 cech mobbingu, które Leymann podzielil na 5 grup:

I.Odzialywania zaburzajace mozliwosci komunikowania sie:

1. Ograniczanie przez przelozonego mozliwosci wypowiadania sie.

2. Stale przerywanie wypowiedzi.

3. Ograniczanie przez kolegów mozliwosci wypowiadania sie.

4. Reagowanie na uwagi krzykiem lub glosnym wymyslaniem i pomstowaniem.

5. Ciagle krytykowanie wykonywanej pracy.

6. Ciagle krytykowanie zycia prywatnego.

7. Napastowanie przez telefon.

8. Ustne grozby i pogrózki.

9. Grozby na pismie.

10.Ograniczanie kontaktu przez ponizajace, upokarzajace gesty i spojrzenia.

11.Róznego rodzaju aluzje, bez jasnego wyrazanie sie wprost.

II.Oddzialywania zaburzajace stosunki spoleczne:

12.Unikanie przez przelozonego rozmów z ofiara.

13.Nie dawanie mozliwosci odezwania sie.

14. W pomieszczeniu, gdzie ofiara pracuje, przesadzenie na miejsce z dala od kolegów.

15.Zabronienie kolegom rozmów z ofiara.

16.Traktowanie „jak powietrze”.

III.Dzialania majace na celu zaburzyc spoleczny odbiór osoby.

17.Mówienie zle za plecami danej osoby.

18.Rozsiewanie plotek.

19.Podejmowanie prób osmieszenia.

20.Sugerowanie choroby psychicznej.

21.Kierowanie na badanie psychiatryczne.

22.Wysmiewanie niepelnosprawnosci czy kalectwa.

23.Parodiowanie sposobu chodzenia, mówienia lub gestów w celu osmieszenia osoby.

24.Nacieranie na polityczne albo religijne przekonania.

25.Zarty i przesmiewanie zycia prywatnego.

26.Wysmiewanie narodowosci.

27.Zmuszanie do wykonywania prac naruszajacych godnosc osobista.

28.Falszywe ocenianie zaangazowania w pracy.

29.Kwestionowanie podejmowanych decyzji .

30.Wolanie na ofiare uzywajac sprosnych przezwisk lub innych, majacych ja ponizyc wyrazen.

31. Zaloty lub slowne propozycje seksualne.

IV.Dzialania majace wplyw na jakosc sytuacji zyciowej i zawodowej.

32.Nie dawanie ofierze zadnych zadan do wykonania.

33.Odbieranie prac, zadanych wczesniej do wykonania.

34.Zlecanie wykonania prac bezsensownych.

35.Dawanie zadan ponizej jego umiejetnosci.

36.Zarzucanie wciaz nowymi pracami do wykonania.

37.Polecenia wykonywania obrazliwych dla ofiary zadan.

38.Dawanie zadan przerastajacych mozliwosci i kompetencje ofiary w celu jej zdyskredytowania.

V.Dzialania majace szkodliwy wplyw na zdrowie ofiary.

39.Zmuszanie do wykonywania prac szkodliwych dla zdrowia.

40.Grozenie przemoca fizyczna.

41.Stosowanie niewielkiej przemocy fizycznej.

42.Znecanie sie fizyczne.

43.Przyczynianie sie do ponoszenia kosztów, w celu zaszkodzenia poszkodowanemu.

44.Wyrzadzanie szkód psychicznych w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy ofiary.

45.Dzialania o podlozu seksualnym.

Organizacje zajmujace sie wspieraniem i pomoca ofiarom mobbingu uznaly, ze dla rozpoznania tej patologii wymienione powyzej zjawiska nekania i przesladowania psychicznego wystepowac musza przez co najmniej pól roku i pojawiac sie systematycznie przynajmniej raz w tygodniu.

FAZY MOBBINGU W ZAKLADZIE PRACY I OBJAWY CHOROBOWE U OFIARY MOBBINGU

Proces mobbingu rozwijajacy sie w czasie moze miec u swojego zródla konflikt z przelozonym, który jako pierwszy stosuje przemoc psychiczna, a dopiero potem do przesladowcy dolaczaja wspólpracownicy i koledzy z zakladu pracy. Moze takze zaczac sie od konfliktu w grupie wspólpracowników, którzy zaczynaja maltretowac psychicznie osobe ze swojego grona. W tym przypadku przelozony dolacza do przesladowców pózniej. Fazy rozwoju mobbingu omówiono ponizej na tym drugim przykladzie.

Faza wczesna.

Z faza rozszerzania sie mobbingu W pierwszej, wczesnej fazie mobbingu powstaja konflikty, które sa rozwiazywane zle lub nie sa rozwiazywane w ogóle. Ich przyczyna moze byc na przyklad zla atmosfera pracy w restrukturyzowanym zakladzie. Zatrudnione osoby nie informowane o zmianach, staja sie zdezorientowane, niepewne.

Osoba która zaczyna byc poddawana mobbingowi podejmuje racjonalne choc nieskuteczne próby przyczynienia sie do zlagodzenia czy rozwiazania konfliktu. Wreszcie dochodzi do typowych dzialan mobbingowych. Ten etap wydzielany jest przez niektórych autorów jako faza druga. Szerzy sie plotki i pomówienia o pracowniku. Podwaza sie jego wiedze i umiejetnosci, stopniowo prowadzac do jego wyobcowania z grupy i obnizenia jego samooceny. Pod koniec tego okresu stabilizuje sie i umacnia „linia natarcia” wyznaczona przez przesladowce (przesladowców). Przesladowany zmuszony jest do przyjecia roli pokonanego, a w srodowisku pracy nie znajduje zadnej pomocy. Ofiara ocenia blednie intencje stojace za atakami ze strony przesladowcy. Podejmuje kolejne próby stosowania rozsadnych argumentów, a niektóre osoby bronia sie reagujac agresywnymi zachowaniami na stosowana wobec nich przemoc psychiczna.

Wskutek tych dzialan pojawia sie wystepujace przewlekle zle samopoczucie ofiary a codzienny strach przed pójsciem do pracy i ciagle stany napiecia nerwowego prowadza do reakcji stresowej. Organizm wysyla sygnaly alarmowe- bóle glowy, bóle brzucha, bóle zamostkowe. Z czasem do objawów dolaczaja: nudnosci, wymioty, wzrost cisnienia tetniczego krwi, bezsennosc, zaburzenia koncentracji i stany lekowe oraz depresyjne.Czesto ofiara zaczyna naduzywac alkoholu, leków uspokajajacych czy nasennych lub siega po inne uzywki.

Faza „stabilnego mobbingu”

W fazie drugiej, tu nazwanej faza „mobingu stabilnego” osobie przesladowanej zostaje trwale wyznaczona rola „kozla ofiarnego” w zaburzonej atmosferze zakladu pracy. Zostaje ona takze zakwalifikowana jako na przyklad: madrala,klamca, kretacz, nadwrazliwiec lub pieniacz. Teraz (jezeli nie wystepowal w tej roli od samego poczatku) do glosu dochodzi przelozony.

Niesprawiedliwe napomnienia, straszenie, degradacja pozycji w grupie przez przydzielanie mniej waznych zadan, czesto ponizej kompetencji i umiejetnosci, to tylko niektóre z prób utrzymania w ryzach zaistnialej sytuacji.

Ciagle nieuzasadnione pretensje i oskarzenia w srodowisku pracy, poczucie calkowitej bezsilnosci , moze u niektórych z przesladowanych osób wyzwolic zachowania agresywne. I one sa jednak kladzione na karb dziwnosci nadwrazliwca, pieniacza i odmienca. Reakcje obronne nekanego nie spelniaja zupelnie swojej roli. Wreszcie, pracujac w ciaglym napieciu i stresie, zdezorientowany i czesto nie potrafiacy zrozumiec i racjonalnie wytlumaczyc sobie sytuacji w jakiej sie znalazl, zaczyna popelniac bledy. Zaburzone relacje miedzy osoba przesladowana a pozostalymi pogarszaja sie jeszcze bardziej. Fatalna opinia o przesladowanym przekracza mury zatrudniajacego go zakladu pracy i rozchodzi sie w srodowisku zawodowym. Próby znalezienia pracy w innym miejscu czesto koncza sie niepowodzeniem-srodowisko zawodowe wie juz, ze ten czlowiek jest jakis inny, dziwny i ze nie mozna mu zaufac, wiedzac jakie klopoty sprawial poprzedniemu pracodawcy. Objawy i dolegliwosci psychosomatyczne zaostrzaja sie i bezwzglednie wymagaja interwencji lekarskiej. Pozostawienie pracownika w takim stanie bez pomocy prowadzi do wystapienia róznych chorób, na przyklad do choroby wrzodowej zoladka i dwunastnicy, zawalu miesnia sercowego, udaru mózgu lub astmy oskrzelowej. Poddany mobbingowi coraz czesciej przebywa na zwolnieniach chorobowych.

Faza zaawansowana.

W fazie trzeciej, zaawansowanej sytuacja ulega dramatycznemu zaostrzeniu. Poszkodowana osoba nie potrafi sprostac stawianym jej wymaganiom zawodowym i spolecznym. Swiadomosc tego faktu oraz zagrozenie utrata pracy a co za tym idzie pozycji spolecznej i srodków do zycia powoduje stany depresyjne lub, przeciwnie, niekontrolowane wybuchy wscieklosci i agresji kierowanej przeciwko wspólpracownikom. Dalsze zatrudnienie na zajmowanym stanowisku jest niemozliwe, teraz juz z przyczyn obiektywnych. Niekiedy pracodawca próbuje sklonic osobe do podjecia leczenia psychiatrycznego, proponuje zmiane stanowiska pracy na inne lub sugeruje podjecie staran o rente albo proponuje przejscie na wczesniejsza emeryture. Schorzenie, opisywane przez psychiatrów jako potraumatyczne stany lekowe > (PTSD -posttraumatic stress disorder) wystepujace u takich osób porównywane

jest przez specjalistów do stanu, jaki opisywano u osób, które przeszly doswiadczenie obozu koncentracyjnego. Co dziesiaty pracownik ma w zaawansowanej fazie mobbingu mysli samobójcze a co setny podejmuje próbe samobójcza. Specjalisci z Unii Europejskiej, po przeprowadzeniu badan w Hiszpanii szacuja, ze co piate samobójstwo popelnione w tym kraju zostalo spowodowane przemoca psychiczna w miejscu pracy.

Materialy pochodza ze strony http://www.republika.pl/mobbing_polska/praca/praca.htm

ROZUMIENIE I PRZYCZYNY MOBBINGU

atmosfera w pracy, cos o wiele gorszego niz okazjonalne niesprawiedliwe traktowanie czy zlosliwa plotka. Zjawisko to opisywane jest takze rzadziej jako harassment (nekanie) bullying (tyranizowanie) lub ganging up on someone-(sprzysieganie sie przeciwko komus).Pojecie bullying zawiera w sobie elementy grózb i przemocy fizycznej. Mobbing to rodzaj terroru psychicznego, stosowanego przez jedna lub kilka osób przeciwko (przewaznie) jednej osobie. Represjonowanie pokrzywdzonej osoby, rzadziej grupy osób trwa dlugo-miesiace a nawet lata. Maltretowanie psychiczne powtarza sie systematycznie zas osoba maltretowania pozbawiona jest mozliwosci obrony. W tej sytuacji bezradnosci i bezsilnosci pozostaje tak dlugo, jak dlugo utrzymuja sie dzialania mobbingowe w jej kierunku.

Zródla amerykanskie, przeciwnie niz profesor Heinz Leymann, wykluczaja z dzialan mobbingowych wszelkie sposoby przemocy i nekania psychicznego, które powstaja na tle rasowym seksualnym. Z przemoca psychiczna mamy do czynienia tam, gdzie ludzie przebywaja ze soba w grupie przez dluzszy czas - w szkole, wyzszej uczelni, w miejscu pracy, w stowarzyszeniach i wspólnotach a takze- w rodzinie. Celem sprawcy jest zepsucie opinii ofiary i zaszkodzenie jej w sposób, który pozwoli wyeliminowac ja z pozycji, jaka zajmuje. Stopniowo niszczy sie jej reputacje, zaburza i niszczy sie jej stosunki miedzypersonalne, wplywa sie negatywnie na jakosc wykonywanej przez nia pracy. Trwajacy dlugo spór powoduje wreszcie zaburzenia zdrowotne i prowadzi do róznych chorób. Jest to proces, który przebiega etapami a w fazach bardziej zaawansowanych nie daje poszkodowanemu zadnych szans aby sam, bez fachowej i zyczliwej pomocy mógl wydostac sie z blednego kola szykan i przesladowan. Narzedzia jakimi posluguje sie mobbing to szykany, zwodzenie, podstep i intryga, klamstwa, plotki, oszczerstwa, zachowania sadystyczne. Ich wystapieniu sprzyja taka organizacja pracy, gdzie osobe traktuje sie instrumentalnie; tam, gdzie popelnia sie blad kapitalizmu pierwotnego- kiedy czlowiek zostaje potraktowany jak jeden ze srodków produkcji, jako narzedzie, „a nie- jak to odpowiada wlasciwej godnosci jego pracy- jako podmiot i sprawca”.Pracownik nie ma tu nic do powiedzenia, przelozony nie liczy sie z jego opinia, zas wartosc podwladnego ocenia co najwyzej na podstawie jego wydajnosci pracy. Pojecie bullying Leymann proponuje zarezerwowac dla opisania zjawisk przemocy w szkole, w grupach dzieci i mlodziezy, gdzie poza agresja psychiczna wystepuja akty przemocy fizycznej, która w przypadku mobbingu jest spotykana bardzo rzadko.

Konflikt trwa zazwyczaj krótko zas obie strony sa zainteresowane jego rozwiazaniem. W przypadku mobbingu ta podleglosc trwa dlugo, narasta z czasem, zas przesladowania nasilajac sie wywieraja destrukcyjny wplyw na psychike i osobowosc podwladnego. Konflikt, nie rozwiazywany lub rozwiazywany zle zaburza wspólprace miedzy czlonkami organizacji. Wywolac moze pokuse odwolania sie do autorytarnych metod zarzadzania lub powstania solidarnosci grupowej skierowanej przeciw innym czlonkom organizacji. Wedlug Daniela Dany „niekontrolowane konflikty sa jednym z najwiekszych, ale i najmniej docenianych zródel wzrostu kosztów organizacyjnych. Szacuje sie, ze w ponad 65%przypadków spadek wydajnosci i jakosci pracy jest spowodowany napieciami w stosunkach miedzy pracownikami a nie brakiem kwalifikacji czy motywacji do pracy”. W przeciwienstwie do konfliktu, który, madrze zarzadzany, moze byc

zjawiskiem konstruktywnym, motywujacym do dalszych dzialan, wplywajacym korzystnie na rozwój jednostki organizacyjnej a takze czesto motywujacym strony konfliktu, mobbing ma jeden cel. Jest nim ponizenie, odarcie z godnosci i wyeliminowanie ofiary z zajmowanej przez nia pozycji.

Przyczyny mobbingu.

Wymienia sie nastepujace grupy przyczyn sprzyjajacych wystapieniu u mobbingu: przyczyny spoleczne, cechy zarzadzajacego organizacja, szczególna pozycja spoleczna ofiary mobbingu.

Czesto winna jest polityka firmy-milczaca zgoda na zarzadzanie przez mobbing - wiazacy sie z najwiekszymi spolecznymi, zdrowotnymi , czy wreszcie ekonomicznymi kosztami sposób zarzadzania przez wywieranie nacisku na wszystkich tych pracowników, którzy odwaza sie miec inne zdanie niz zarzadzajacy organizacja. Kolejnym czynnikiem sprzyjajacym wystapieniu tego zjawiska jest charakterystyczny zespól cech, które posiada kierujacy instytucja. Opisano kilka typów osobowosci „przelozonego - oprawcy”. Dla czesci z nich szykanowanie pracownika jest sposobem na odwrócenie uwagi od wlasnej niekompetencji. „Portret psychologiczny” dreczyciela: to osoba o wyolbrzymionym poczuciu wlasnej wartosci, przeceniajaca swoje umiejetnosci i swoja wiedze. Przekonana o wlasnych zdolnosciach nie przyjmuje krytyki ze strony innych. Wszelkie uwagi ignoruje lub reaguje na nie z wsciekloscia i zloscia.

Osoba, która odwazyla sie miec odmienne od niego zdanie traktowana jest jak najwiekszy wróg. Taka osoba moze spodziewac sie, ze bedzie przez przelozonego szykanowana i niszczona. Ale osoby ulegle równiez nie moga czuc sie bezpieczne. Choc szef traktuje je jak swoja swite i klake, i spodziewa sie od nich akceptacji dla wszystkich swoich decyzji, nie ufa on nikomu. Chce takze doprowadzic do tego, aby osoby, bedace jego podwladnymi nie ufaly takze sobie nawzajem. Daje do zrozumienia, ze ma w grupie pracowników swoich informatorów- osoby które czerpia korzysci i nagradzane sa za lojalnosc-taka, jak on-przelozony ja rozumie. Zazdrosc i zawisc w miejscu pracy, doprowadzenie do niskiej samooceny nekanego pracownika, a z czasem-niska jego ocena przez kolegów, którzy takze zaczynaja brac udzial w przesladowaniu i psychicznym terroryzowaniu, pozwalaja zarzadzajacemu przywrócic swój blask lub utrzymac opinie najlepszego. Konkurencja potencjalna lub tylko domniemana zostaje przez charakteropatycznego przelozonego zdominowana i unieszkodliwiona. Rzadko odczuwa on z tego powodu wyrzuty sumienia. Osoba poszkodowana znika bowiem z jego pola widzenia a sytuacja w zakladzie pracy „normalizuje sie”. Niemieccy psychologowie, analizujac cechy charakteru menedzerów duzych niemieckich przedsiebiorstw, które w latach ‘90 dwudziestego wieku znalazly sie na skraju bankructwa, stwierdzili, ze choc zarzadzajacy byli osobami dynamicznymi i przebojowymi, byli takze niezdolni do wspóldzialania.

W badaniach Leymanna zródlem dzialan mobbingowych w 44% przypadków sa wspólpracownicy, w 37% przelozeni, w 10% równoczesnie wspólpracownicy i przelozeni a w 9% przypadków podwladni. Dane te róznia sie znacznie od tych, cytowanych przez B.Maciejewska.Z materialów tych wynika, ze przesladowca w 81% przypadków jest przelozony, w 14% równy ranga, zas w 5% podwladny. Trzecim z wymienianych czynników jest szczególna pozycja spoleczna ofiary.Dla wystapienia zjawiska terroru psychicznego wystarczy czesto fakt, ze osoba ma inny kolor skóry, wywodzi sie z innego kregu kulturowego lub jest innej narodowosci. Powodem do dyskryminacji moze stac sie takze orientacja seksualna albo inna niz prezentowana przez przelozonego czy wspólpracowników hierarchia wartosci albo przekonania religijne. Czesciej przesladowane sa osoby niepelnosprawne. Bardziej narazeni na mobbing sa takze mezczyzni pracujacy w sfeminizownych zawodach lub kobiety w zawodach uznawanych za typowo meskie. Wyniki badan nie pozwalaja jednoznacznie wskazac na cechy psychiczne osoby poszkodowanej . Wplyw roli cech charakteru i osobowosci ofiary na wystapienie mobbingu ocenia sie na mniej niz jeden procent.